Centrum Terapii Skoncentrowanej
na Przeniesieniu
ŹRÓDŁA
TEORIA RELACJI Z OBIEKTEM · TFP
Terapia skoncentrowana na przeniesieniu (TFP) jest współczesną formą psychoterapii psychodynamicznej rozwijaną przez Otto Kernberga i jego współpracowników.
Jej podstawą jest teoria relacji z obiektem oraz model organizacji osobowości, który opisuje sposób, w jaki człowiek doświadcza siebie, innych ludzi i relacji pomiędzy nimi. TFP jest metodą manualizowaną, a jej ramy teoretyczne i techniczne były rozwijane równolegle z badaniami klinicznymi.
Podstawy teoretyczne TFP
Co oznacza „relacja z obiektem”?
W języku psychodynamicznym słowo „obiekt” nie oznacza przedmiotu. Odnosi się do drugiej osoby tak, jak jest ona przeżywana psychicznie.
Od najwcześniejszych lat tworzymy wewnętrzne doświadczenia relacji. Łączą one obraz siebie, obraz drugiej osoby oraz emocję, która wiąże te dwa doświadczenia.
Można to sobie wyobrazić jako wewnętrzną scenę:
„Ja jestem bezradny — druga osoba jest silna i opiekuńcza — czuję ulgę i bezpieczeństwo.”
W innym momencie:
„Ja jestem bezwartościowy — druga osoba jest krytyczna i odrzucająca — czuję wstyd i złość.”
Takie powiązane reprezentacje siebie i drugiej osoby wraz z dominującym afektem bywają w modelu relacji z obiektem opisywane jako diady. TFP wykorzystuje ten model do rozumienia sposobów, w jakie pacjent doświadcza siebie i innych w relacjach.
Dlaczego ta sama osoba może być przeżywana zupełnie inaczej?
Każdy z nas ma wiele sposobów przeżywania siebie i innych.
Przy silnych emocjach doświadczenia te mogą jednak stawać się bardzo skrajne. Ta sama osoba może być w jednej chwili postrzegana jako całkowicie dobra i godna zaufania, a później jako całkowicie obojętna lub wroga.
Trudniejsze do połączenia doświadczenia mogą pozostawać psychicznie rozdzielone. W teorii psychodynamicznej proces ten wiąże się z mechanizmem określanym jako rozszczepienie.
Rozszczepienie nie oznacza świadomego udawania ani „posiadania dwóch osobowości”. Dotyczy trudności w jednoczesnym utrzymaniu bardziej złożonego obrazu siebie lub drugiego człowieka — takiego, w którym mogą współistnieć zarówno cechy pozytywne, jak i negatywne.
Tożsamość i spójność obrazu siebie
Jednym z ważnych pojęć w modelu Kernberga jest integracja tożsamości.
Chodzi o możliwość przeżywania siebie jako tej samej osoby pomimo zmian emocji, sytuacji i relacji.
Przy większych trudnościach w integracji obrazy siebie mogą być niestabilne albo wzajemnie sprzeczne. Podobna niestabilność może dotyczyć obrazu innych osób.
W literaturze związanej z modelem Kernberga określenie dyfuzja tożsamości odnosi się do niewystarczającej integracji reprezentacji siebie i innych. Jest to jeden z ważnych elementów sposobu rozumienia patologii osobowości w tym podejściu.
Dlaczego TFP koncentruje się na emocjach?
Emocje pomagają rozpoznać, jaki sposób przeżywania relacji jest w danym momencie aktywny.
Silna złość, lęk, wstyd, idealizacja czy poczucie odrzucenia mogą wskazywać, że dana sytuacja uruchomiła szczególnie ważny wzorzec relacyjny.
Dlatego terapeuta nie interesuje się wyłącznie tym, o czym pacjent mówi, ale również tym, jak zmienia się jego sposób przeżywania siebie i innych podczas rozmowy.
Czym jest przeniesienie?
Przeniesienie oznacza, że znane pacjentowi sposoby przeżywania siebie i innych mogą ujawniać się także w relacji z terapeutą.
Pacjent może więc w różnych momentach doświadczać terapeuty jako pomocnego, krytycznego, obojętnego, kontrolującego, idealnego albo rozczarowującego.
Nie oznacza to, że wszystkie reakcje pacjenta są „projekcją” albo że zachowanie terapeuty nie ma znaczenia.
Relacja terapeutyczna jest rzeczywistą relacją pomiędzy dwiema osobami. TFP traktuje ją jednak również jako miejsce, w którym można wspólnie obserwować aktywujące się wzorce emocjonalne i interpersonalne.
Co robi terapeuta TFP?
W opisie techniki TFP terapeuta korzysta między innymi z klaryfikacji, konfrontacji i interpretacji.
Klaryfikacja służy dokładniejszemu ustaleniu, czego pacjent doświadcza i co ma na myśli.
Konfrontacja polega na zwracaniu uwagi na elementy doświadczenia, które wydają się pozostawać ze sobą w sprzeczności albo których pacjent sam jeszcze nie zauważa.
Interpretacja jest próbą wspólnego nadania znaczenia obserwowanym wzorcom i powiązania różnych aspektów doświadczenia.
Nie chodzi o to, żeby terapeuta „wiedział lepiej”, co pacjent naprawdę czuje. Interpretacje są hipotezami, które można wspólnie sprawdzać w rozmowie.
Dlaczego terapia ma określone zasady?
TFP jest terapią ustrukturyzowaną.
Przed rozpoczęciem właściwej pracy terapeutycznej ustala się cele terapii oraz zasady dotyczące między innymi częstotliwości spotkań i zachowań, które mogłyby utrudniać prowadzenie terapii.
W literaturze TFP ten etap określa się jako kontrakt terapeutyczny. Ma on stworzyć stabilne ramy pracy i pomagać utrzymywać terapię skoncentrowaną na ustalonych celach.
Jaki jest cel pracy w TFP?
W ramach modelu teoretycznego TFP celem jest stopniowe zwiększanie możliwości integrowania różnych sposobów przeżywania siebie i innych.
Nie chodzi o pozbycie się negatywnych emocji ani stworzenie wyłącznie „pozytywnego” obrazu relacji.
Chodzi raczej o możliwość jednoczesnego widzenia większej złożoności: tego, że ta sama osoba może czasem pomagać i czasem rozczarowywać, a my sami możemy mieć sprzeczne potrzeby, uczucia i reakcje.
W modelu TFP większa integracja reprezentacji siebie i innych jest traktowana jako ważny mechanizm zmiany i wiązana z bardziej stabilnym funkcjonowaniem osobowości oraz relacji.
INFORMACJE
KONTAKT
ul. Kupa 3/12, 31-057 Kraków
Rejestracja: +48 797 336 467
rejestracja@centrumtfp.pl
© 2026 Wszelkie prawa zastrzeżone przez Centrum Terapii Skoncentrowanej na Przeniesieniu
Centrum Terapii Skoncentrowanej
na Przeniesieniu